Θεόδωρος Γρηγοριάδης
Νεοδιορισμένος
Τον Σεπτέμβριο του 1982 δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες οι διορισμοί καθηγητών σε δημόσια σχολεία όλης της χώρας. Άνοιξα με λαχτάρα τις σελίδες της «Μακεδονίας» ψάχνοντας με αγωνία το όνομά μου: ναι, υπήρχε! Δίπλα ακριβώς αναγραφόταν: «Νομός Έβρου», ένας νομός που δεν υπήρχε καν στις δηλωμένες επιλογές μου. Η εφημερίδα απέμεινε στα χέρια μου, κολλημένη στην πίκρα των καπνόφυλλων που μάζευα το καλοκαίρι εκείνο. Ας μην ξεχνιόμαστε: για πολλά χρόνια υπήρξα αγρότης, μάζευα καπνά, ακόμη και όταν διορίστηκα στα σχολεία.
Ο νομός Έβρου είναι ένας από τους μεγαλύτερους νομούς της Ελλάδας. Μακρόστενος, έχει μήκος 160 χιλιόμετρα περίπου, υπολογίζοντας πάντα τα οδικά χιλιόμετρα και βάζοντας μέσα τις στροφές και τις παρακάμψεις εκείνης της περιόδου.
Παρουσιάστηκα στο Γραφείο Εκπαίδευσης της Αλεξανδρούπολης και από εκεί μου ανακοίνωσαν κάτι που δεν το είχα προσέξει: Στην «Β΄ Έβρου» είχα διοριστεί, όχι στην «Α’», πράγμα που σήμαινε ότι θα έπρεπε να μετατοπιστώ εκατό χιλιόμετρα βορειότερα, στην Ορεστιάδα. Μπαίνοντας στο τοπικό λεωφορείο του ΚΤΕΛ, λαχτάρισα. Είχα βρεθεί την ίδια περιοχή, πέντε χρόνια νωρίτερα, φτάνοντας σε ένα από τα πιο απομακρυσμένα χωριά του νομού, τα Δίκαια, εκεί όπου δούλευε μια φίλη μου δασκάλα.. Τότε ανέβηκα με το τρένο, που εισχωρούσε για λίγα χιλιόμετρα στην Τουρκική επικράτεια, προτού τερματίσει στα Δίκαια. Στο χωριό αυτό, στάθμευαν τα τρένα της χώρας μας, κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής που έτρεχε παράλληλα με το ποτάμι.
Στο Γραφείο Εκπαίδευσης της Ορεστιάδας μου ανακοίνωσαν ότι υπήρχαν αρκετά «κενά» καθηγητών αγγλικής σε σχολεία της περιοχής. Τα περισσότερα ήταν γυμνάσια και, ανάμεσά τους, ένα εξατάξιο γυμνάσιο και λύκειο μαζί, στα Δίκαια! Θυμήθηκα το γραφικό χωριό, είχα μείνει μια βραδιά, έλεγξα και τα υπόλοιπα χωριά που μου φάνηκαν πολύ πιο μικρά. Σκέφτηκα ότι θα ήταν μια χαρά να μένω στην Ορεστιάδα και να πηγαινοέρχομαι στα Δίκαια και κάπως έτσι αποδέχτηκα την τοποθέτησή μου στο Τρίγωνο, όπως αποκαλείται η ευρύτερη περιοχή.
Μπαίνοντας στο επόμενο τοπικό λεωφορείο για τα Δίκαια, αντιλήφθηκα ότι η μετακίνηση δεν θα ήταν καθόλου βολική. Εβδομήντα και βάλε χιλιόμετρα στενού οδικού δρόμου και άβολα δρομολόγια τρένων. Πράγμα που σήμαινε ότι θα έπρεπε να εγκατασταθώ στο χωριό, κάτι που μου είχαν αποκρύψει με πονηριά στο Γραφείο.
Πάντως το σχολείο με αποζημίωσε με τη θέση του. Ήταν χτισμένο στην αρχή του χωριού, πάνω σε ένα ύψωμα που κατηφόριζε προς το ποτάμι. Απλό, κτίριο, φωτεινό, σχετικά καινούργιο’ και μια μεγάλη αυλή απ’ όπου αντίκριζες ένα συναρπαστικό τοπίο: το ποτάμι με τις κατάφυτες νησίδες του, τις όχθες του, φορτωμένες με ιτιές, τα μικρά χωριουδάκια, τα ορθωμένα παρατηρητήρια και φυλάκια. Κάπου, στο σημείο εκείνο, συναντιόντουσαν τρεις χώρες: Η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βουλγαρία. Το αποκαλούμενο «Τριεθνές».
Λογικά, όταν γειτονεύεις με δύο ξένες χώρες, πρέπει να αισθάνεσαι περισσότερο κοσμοπολίτης. Σε σχέση, πάλι, με την πρωτεύουσα την Αθήνα, βρισκόμουν χίλια χιλιόμετρα ενδότερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Γιατί λοιπόν, όλες εκείνες οι απειλές του τύπου «κάτσε καλά γιατί θα σε στείλω στον Έβρο;» Άσε που δεν ήταν καν δύσβατος ο νομός, αλλά ένα απέραντος πεδινός τόπος. Όμως το ελληνικό κράτος, που ανέκαθεν στηρίχτηκε σε συγκεντρωτικές δομές, αρνείται ακόμη και σήμερα να αντιληφθεί τα αληθινά όρια της επικράτειάς του.
Κάτω από την πλαγιά του σχολείου απλώνονταν τα σπίτια του χωριού, χαμηλές μονοκατοικίες, με κεραμιδένιες σκεπές, κήπους, μπαχτσέδες, αυλές, αποθήκες, σταθμευμένα τρακτέρ, ανοιχτωσιές. Ζώα παντού, μυρωδιές κάθε λογής, λάσπες, σκόνη. Με έναν ακόμη νεοδιόριστο καθηγητή της Φυσικής, από την Αλεξανδρούπολη, νοικιάσαμε ένα σπίτι που οι ιδιοκτήτες του μετανάστευσαν στη Γερμανία. Ήταν μια μονώροφη κατοικία, με υπόγεια και αποθήκες από κάτω. Για θέρμανση βάλαμε μία ξυλόσομπα στην κουζίνα και σόμπες πετρελαίου στα δωμάτια.
Ξαναγύρισα στο πατρικό μου στο Παλιοχώρι, για να κουβαλήσω την «οικοσυσκευή» μου. Οκτώ ώρες διαδρομή Παγγαίο-Δίκαια, με ένα ανοιχτό αγροτικό αυτοκίνητο. Στην καρότσα στοιβάζονταν κομμένα καυσόξυλα, ένα ασήκωτο μεταλλικό γραφείο, δώρο του πατέρα μου, μια ξύλινη βιβλιοθήκη, το πρώτο μου στερεοφωνικό, κουρελούδες, βελέντζες, κουβέρτες και μια κούτα πολύτιμα βιβλία. Ο πατέρας μου στο τιμόνι, η μάνα μου, στριμωγμένη δίπλα μου, να μισοκλαίει, «πού το πάνε το παιδί;» κι εγώ με μια γλυκιά αγωνία για τον καινούργιο μου ρόλο.
Στη διαδρομή ο αέρας ξεσήκωνε τις κόκκινες βελέντζες και τα νάιλον προστατευτικά σκεπάσματα και η είσοδός μου στο Τρίγωνο δεν ήταν ιδιαίτερα θριαμβευτική με τόσα καλαμπαλίκια, πάνω σε ένα κατακίτρινο ISUZU. Ξεφορτώνοντας τα πράγματα, μέσα από το συρτάρι του γραφείου, πετάχτηκε μια μαύρη γάτα η οποία κουβαλήθηκε, άθελά της, από τις πλαγιές του Παγγαίου στην υγρή κοιλάδα του Έβρου. Εξαφανίστηκε επί τόπου, δεν άντεξε την μετανάστευση, η κακομοίρα!
Στην αυλή του σπιτιού τριγύριζαν οι λυγερές γαλοπούλες, οι περίφημες «μπιμπίνες», στην ντοπιολαλιά. Κάθε πρωί ο συγκάτοικός μου άνοιγε το παράθυρο και τις σφύριζε συνθηματικά. Εκείνες ανταπαντούσαν όλες μαζί, ενθουσιασμένες. Ήταν τα κορίτσια μας. Τηλεόραση δεν είχαμε, ελληνικό ραδιόφωνο δεν ακουγόταν’ μόνον ο διπλανός μας, ένας νεαρός σιδηροδρομικός υπάλληλος από τον Ίασμο Κομοτηνής, κατάφερνε να πιάνει την ΕΡΤ1 και έτρεχα σ’ εκείνον, κάθε Πέμπτη βράδυ, να δω την βρετανική σειρά «Επιστροφή στο Μπράιτσχεντ» που στηριζόταν πάνω στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ίβλιν Βο.
Άρχισα να διαβάζω, με τις ώρες, δίπλα στο παράθυρο, κοντά στην ξυλόσομπα ή πάνω στο παλιό σιδερένιο κρεβάτι που υπήρχε ήδη από παλιά. Νομίζω ότι εκείνη την χρονιά τελείωσα όσο Προυστ είχε μεταφραστεί και άρχισα να γράφω τα πρώτα μου πεζά κείμενα. Όταν το σώμα μου πιεζόταν, έβαζα αθλητική φόρμα και έτρεχα στο ανάχωμα του ποταμού, παρέα με τις περιπολίες των φαντάρων ή γυμναζόμουν χορεύοντας πάνω στο μωσαϊκό στο χολ του σπιτιού. Η ταχυδρομική παραλαβή του δίσκου του Bowie, “Let’s dance” σήμαινε ξέφρενο πάρτι κόντρα στα τσαλίμια του Αηδονίδη.
Μικρός ο τόπος, οι ντόπιοι μας ήξεραν καλά, άλλωστε ήμασταν δώδεκα νεοδιορισμένοι καθηγητές. Κάθε ειδύλλιο καταγραφόταν, κάθε σπίτι παρακολουθιόταν διακριτικά. Σοβαρά και ευχάριστα γεγονότα αποτελούσαν κοινό θέμα, έτσι ζούνε στα χωριά, μαλώνουν, αγαπιούνται αλλά είναι σίγουροι ότι δεν ζούνε μόνοι τους. Αρκετοί ντόπιοι, γονείς μαθητών, μας καλούσαν να φαμε τις Κυριακές ή μας κουβαλούσαν με τα αγροτικά τους στις ταβέρνες γειτονικών χωριών, όπου καταβροχθίζαμε νοστιμότατα κρέατα. Τα μεσημέρια τρώγαμε σε μαγειριό, ένα μαγαζάκι δίπλα στις ράγες του τρένου ’ εκεί ήμασταν συνήθως, μόνον αρσενικοί: αστυνομικοί, έφεδροι αξιωματικοί, δάσκαλοι, περαστικοί.
Η καθημερινότητα του σχολείου κυλούσε ήρεμα. Δίδασκα έξι ώρες τη μέρα, τριάντα ώρες την εβδομάδα σε όλα τα τμήματα! Απέκτησα το πρώτο μου βαθμολόγιο και το δικό μου γραφείο καθηγητού. Βαθμολογούσα και συναντούσα τους γονείς των μαθητών και χαιρόμουν να ακούω τη βαριά θρακιώτικη προφορά. Τα παιδιά παραμένουν οι ιδανικότεροι μαθητές μου μέχρι και σήμερα. Προσγειωμένοι χαρακτήρες, αγροτόπαιδα, χωρίς μικροαστικές νευρώσεις, με χιούμορ, έτοιμα να αρπάξουν την παραμικρή πληροφορία που είχες να τους δώσεις. Η σύγκριση με τους σημερινούς μαθητές, και ειδικά αυτούς των αστικών κέντρων, είναι αδιανόητη. Βέβαια, τότε, κι εγώ, φυσιογνωμικά μόλις που ξεχώριζα ανάμεσά τους. Άσε που ήμουν και ο πρώτος «μοντέρνος» καθηγητής γυμνασίου που φόρεσε αθλητικά παπούτσια σε δημόσιο σχολείο!
Η χρονιά κύλησε ήρεμα. Δημιουργήσαμε μια σχολική ομάδα θεάτρου και ανεβάσαμε το κωμειδύλλιο «Η απαγωγή της Σμαράγδως». Το έργο ανέβηκε ως μιούζικαλ με ντόπια μουσική. Κάθισα και διασκεύασα το έργο ώστε να παίξουν διπλάσιοι μαθητές, από την προβλεπόμενη διανομή, αφού ήθελαν να συμμετάσχουν όλοι. Οι παραστάσεις δόθηκαν σε ένα νεόδμητο πολιτιστικό κέντρο που είχε μικρή σκηνή και πλατεία κι εγώ παρακάλεσα τον σκηνογράφο Κώστα Βελινόπουλο, να έρθει εθελοντικά από την Αθήνα να μας φτιάξει σκηνικά και κοστούμια. Ήταν τόση η επιτυχία του έργου που δόθηκαν επί πλέον παραστάσεις και μας κάλεσαν να παίξουμε σε γειτονικά στρατόπεδα που ήταν περισσότερα και από τα χωριά. Κανείς στον τόπο δεν θυμόταν μια τέτοια παράσταση, κι ας είχαν περάσει ακόμη και περιφερόμενοι κρατικοί θίασοι.
Πράγματι δενόμασταν με τους ανθρώπους όλο και περισσότερο. Μια καθηγήτρια της Βιολογίας αρραβωνιάστηκε με έναν τεχνίτη της ΔΕΗ, ένας υποχόνδριος φιλόλογος υποτροπίασε πυροβολώντας με καραμπίνα μέσα στα νεκροταφεία. Ο συγκάτοικός μου έφερε την γκόμενά του, από την Αλεξανδρούπολη, της οποίας οι ερωτικές κραυγές ξεπερνούσαν την χορωδία των «μπιμπίνων» και των γλυκύτατων χοιριδίων μαζί που γρύλιζαν απρόσκοπτα κάτω απ’ τα παραθύρια.
Όταν χιόνισε, επί δέκα μέρες πάγωσαν τα πάντα, ποτάμι και δρόμοι έγιναν μια γυάλινη πίστα, η ομίχλη ήταν αδιαπέραστη. Για μια στιγμή πανικοβλήθηκα, νόμισα ότι ζούσα σε έναν άγνωστο τόπο. Ήμουν μόνος στο σπίτι. Η υγρασία μούσκευε ακόμη και τους τοίχους. Αρρώστησα με βαρύ πυρετό. Ένας μαθητής της τρίτης λυκείου με επισκέφτηκε στο κρεβάτι του πόνου λέγοντάς μου ότι τον έστειλε η μάνα του να μου τρίψει την πλάτη. Κρατούσε στα χέρια του ένα μπουκαλάκι με πετρέλαιο και λάδι και, αφού σκαρφάλωσε στο παλιοκρέβατο, πυρπόλησε την ήδη φλεγόμενη πλάτη μου!
Στο τέλος της χρονιάς συνόδευσα τους μαθητές μου στην σχολική εκδρομή σε ένα απίστευτο οδοιπορικό: ο γύρος της Ελλάδα σε επτά μέρες! Άξιζε μια τέτοια δοκιμασία, γιατί εκτός από το ήθος τους, πολλά παιδιά θα έβγαιναν για πρώτη φορά έξω από το χωριό τους. Ο γκόμενος μιας καστανόξανθης θρακιώτισας μας ακολούθησε απ’ άκρη σ’ άκρη στην Ελλάδα, πάνω σε μια μηχανή, μην την χάσει λεπτό από τα μάτια του. Στο λεωφορείο χορεύαμε, μεθούσαμε, τραγουδούσαμε.
Όμως, εγώ, ζήτησα μετάθεση. Επόμενη θέση στο Διδυμότειχο. Ήθελα να έχω μια καθημερινή εφημερίδα, έναν κινηματογράφο, μια πιο προσωπική ζωή. Φεύγοντας από το χωριό έβαλα τα κλάματα, πάντα έκλαιγα όταν έκλεινα πίσω μου μια πόρτα σε κάθε πόλη όπου δούλευα και δεν ήταν και λίγες.
Φέτος το καλοκαίρι αποφάσισα να επισκεφτώ τα Δίκαια, κατευθυνόμενος προς την Αδριανούπολη, μια πόλη που γνώρισα και αγάπησα από τότε. Ξεκίνησα και πάλι από το Παλιοχώρι και έφτασα στα Δίκαια σε λιγότερο από τέσσερις ώρες, οδηγώντας πια πάνω σε μια απίστευτη διαδρομή, της καινούργιας Εγνατίας οδού. Άφηνα πίσω και πλάι μου όλα εκείνα τα παλιά μέρη, τα χωριουδάκια, τις απρόβλεπτες στροφές και τις γλυκές ανάπαυλες κάτω από δέντρα. Το χωριό μου φάνηκε ανέπαφο, όμως απόμακρο για τις μεταλλαγμένες διαθέσεις μου. Δεν ήμουν πια εδώ. Στο Γυμνάσιο τα παιδιά έγραφαν εξετάσεις και ούτε που μπήκα μέσα. Κατέβηκα στην πλατειούλα σαν ξένος. Δεν άντεξα ούτε δέκα λεπτά, έφυγα πίσω πανικόβλητος, χωρίς καν να πιω ένα καφέ.
Σήμερα που διδάσκω στα αθηναϊκά λύκεια, νοσταλγώ τα πρώτα χρόνια του σχολείου, όταν είσαι μαθητής ανάμεσα σε μαθητές. Όταν μετράει να είσαι δάσκαλος και το βράδυ νοιάζεσαι για την επόμενη σχολική μέρα. Σήμερα που το δημόσιο ελληνικό σχολείο περνάει μεγάλη κρίση και ο ουρανός μου σκεπάζεται από φρουτοειδείς οικοδομές ανατριχιάζω σκεπτόμενος τα σχολεία της επαρχίας. Χτισμένα στις άκρες των χωριών, ανάμεσα στα χωράφια, ανάμεσα στα δέντρα, ενταγμένα στη φύση, κομμάτι του ανοιχτού ορίζοντα (στο Γυμνάσιο Πολύσιτου Ξάνθης, επιστρέφοντας στο σχολείο έναν Σεπτέμβριο, βρήκαμε το σχολείο πνιγμένο απ’ τις χασισιές που μεγάλωσαν αυτοφυώς: κλήθηκε η αστυνομία να κάψει τα ανυπάκουα φυτά κι εμείς φύγαμε όλοι μαστουρωμένοι από τις αναθυμιάσεις...)
Πόσο λαχταράω να κλειδώσω το διαμέρισμά μου και να μπω στο αυτοκίνητο για το επόμενο σχολείο. Όμως πολύ φοβάμαι, όπου και να πάω τώρα πια, δεν θα είμαι ένας νεοδιόριστος. Θα συναντήσω μονοθέσια σχολεία, μισοάδεια χωριά και μια θλιμμένη επαρχία που κανένας δεν στήριξε την πολύτιμη αυτονομία της.
Περιοδικό ‘η λέξη’, τεύχος 175, αφιέρωμα «ιστορίες από το σχολείο», Μάιος-Ιούνιος 2003.
.png)
.png)
